Monthly Archives Sierpień 2017

Różne rodzaje i poziomy układów kontrolujących

Układy samokontroli w ustrojach żywych mają rozmaite poziomy integracyjne, od najniższych, obejmujących wybiórcze funkcje ustroju, do najwyższych, kontrolujących całe zachowanie ustroju. U człowieka ten najwyższy poziom integracyjny odczuwany jest jako „głos sumienia”. Samokontrola dotyczy wówczas najwyższych i najbardziej skomplikowanych relacji człowieka z jego otoczeniem i z samym sobą, relacji w aspekcie porządku moralnego.

więcej

Społeczny charakter życia – dalszy opis

Prawo zachowania życia gatunku ma charakter wyraźnie społeczny, nie można go zaspokoić w indywidualny sposób, do jego spełnienia konieczne jest złączenie z przedstawicielem tego samego gatunku i z niego wywodzą się pierwotne grupy społeczne (rodzina, szczep itp.). Jeśli metabolizm energetyczny spełnia się indywidualnie, to otoczenie społeczne potrzebne jest tylko do zdobycia koniecznych do życia substancji: zwłaszcza we wczesnym okresie rozwoju, gdy się jest jeszcze niesamodzielnym (środowisko macierzyńske), metabolizm informacyjny jest zjawiskiem całkowicie społecznym.

więcej

Społeczny charakter życia

Częstym tematem snów wielu ludzi jest wątek zagubienia: są zagubieni w wielkich miastach, w hotelach z tysiącami drzwi, w korytarzach, z których nie można się wydostać, błąkają się po pustkowiach, wśród skał, wąwozów, w tajemniczych zamkach, gdzie drzwi same się otwierają i zamykają, i z których w żaden sposób nie można znaleźć wyjścia. Gubią najdroższe im osoby, nigdzie nie mogą ich znaleźć, osoby te w ostatniej chwili gdzieś znikają: na pustkowiu, w tłumie, w zaklętych budowlach, w pociągach, które mkną w nieznane. Śniący zostaje sam w swym poszukiwaniu bliskiego człowieka. Ż ulgą budzi się i stwierdza, że znajduje się z powrotem wśród ludzi.

więcej

Dziecko a samotność

Dzieci nieraz odczuwają dotkliwie lęk przed samotnością, a zwłaszcza przed samotnością w ciemności. Do pewnej granicy samotność pociąga dzieci, snują w niej swoje marzenia, zaludniają tworami własnej fantazji, samotność jest dla nich wolną przestrzenią, w której mogą realizować swobodnie swe bogate struktury czynnościowe. Dzieci zbyt towarzyskie, nie spędzające ani chwili w odosobnieniu, na ogół mają uboższe życie duchowe niż te, które są bardziej samotne.

więcej

Rozwój metabolizmu informacyjnego a wzrost pogotowia lękowego

Jeszcze jeden czynnik wpływa na to, że pogotowie lękowe u człowieka jest większe niż w świecie zwierzęcym: czynnikiem tym jest niezwykły rozwój metabolizmu informacyjnego. Dzięki niemu człowiek swymi strukturami czynnościowymi daleko wykracza poza konkretność życia: jego świat fantazji jest znacznie bogatszy niż u zwierząt. Lęk nie jest tylko sygnałem konkretnego zagrożenia, ale tego, które w tym świecie fantazji się tworzy. Człowiek więcej boi się tworów własnego umysłu niż konkretnej rzeczywistości.

więcej

Człowiek boi się chaosu, boi się tego, co w nim drzemie

Nie jesteśmy w stanie ogarnąć wszystkich tkwiących w nim możliwości, musielibyśmy w tym celu stać na znacznie wyższym poziomie niż przeciętna jednostka. Staramy się człowieka określić w obrębie typów osobowości, zdajemy sobie jednak sprawę, jak zakres ten jest ciasny i jak często człowiek niespodziewanie wykracza poza te ramy. Z historii ludzkości, choćby nie tak dawnej, znamy aż nadto dobrze rozpiętość zła i dobra, które w pewnych warunkach może się wyzwolić w przeciętnym człowieku. Zdarza się, że człowiek zaskakuje nas, a czasem i przeraża różnymi obliczami, które ujawnia w ciągu swego życia. Jakże często jest on na pograniczu choroby psychicznej. A nawet, traktując sen jako fizjologiczną psychozę, można by życie człowieka określić jako oscylację między normą jasnego dnia a psychozą nocy.

więcej

Lęk przed dezintegracją metabolizmu informacyjnego cz. II

Człowiek nie troszczy się o metabolizm energetyczny w tym znaczeniu, że porządek w nim ustala się bez jego świadomego udziału: nawet – jeśli nie jesteśmy w tej dziedzinie fachowcami – nie wiemy, w jaki sposób energie do nas dochodzące z otoczenia zostają zmienione na swoiste dla ustroju struktury energetyczne i morfologiczne. Dzieje się to całkowicie bez naszej wiedzy i bez aktywnego (w sensie świadomego wysiłku) udziału: natomiast w metabolizmie informacyjnym utrzymanie swoistego porządku wymaga wysiłku, i to nieraz znacznego. Nie możemy poradzić sobie z naszymi myślami, uczuciami, marzeniami: jakże często są one chaotyczne, sprzeczne, bezsensowne. Nieraz mamy wrażenie, że skomplikowana struktura naszego życia psychicznego chwieje się i lada chwila całkiem się rozpadnie. Nasza świadomość w znacznej mierze koncentruje się na utrzymaniu porządku w jego wymianie sygnałów z otaczającym światem. Lęk przed dezintegracją struktury metabolizmu informacyjnego jest bardziej uświadomiony niż lęk przed dezintegracją metabolizmu energetycznego.

więcej

Sygnał lękowy i jego biologiczne zadanie

Sygnał lękowy rozwija się w procesie ewolucji prawdopodobnie równolegle z rozwojem funkcji motorycznych. Dzięki ruchowi bowiem istoty żywe rozszerzają swą czasoprzestrzeń. Sygnał lękowy straciłby swój sens biologiczny, gdyby istoty żywe pozbawione były możliwości ruchu. Wówczas sygnał trafiałby w próżnię, nie mógłby wywołać typowej dla siebie reakcji, tj. ucieczki lub ataku. W wypadku sygnału bólowego reakcja ruchowa nie odgrywa tak decydującej roli, reakcja występuje głównie wewnątrz ustroju, polega na różnego rodzaju zmianach fizjologicznych, ruch jest tu zjawiskiem wtórnym, nie tak istotnym jak w wypadku sygnału lękowego.

więcej

Zwodniczość sygnałów zagrożenia cz. II

Interesującym zjawiskiem, występującym na skalę ogólną w przyrodzie ożywionej, jest to, że przyroda właściwie nigdy nie posługuje się urządzeniami w stu procentach pewnymi. We wszystkich jej urządzeniach dopuszczalny jest duży margines błędu. Gdyby tego typu urządzenia były stosowane w technice, ludzie na pewno mieliby powód do narzekań. Naczynia krwionośne przepuszczają, kable mielinowe, izolujące włókna nerwowe, silnie przebijają, plemniki tylko w jednej milionowej mają szanse spełnienia swej biologicznej roli, tj. zapłodnienia komórki jajowej, receptory reagują tylko na niektóre sygnały, i to nie we wszystkich warunkach itp.: przykładów takich można by znaleźć znacznie więcej.

więcej

Zwodniczość sygnałów zagrożenia

Znaczenie sygnału nie zawsze odpowiada realnemu niebezpieczeństwu. Co się tyczy otaczającego świata, nie zawsze istniejące w nim zagrożenia są komunikowane w postaci określonego sygnału, a z drugiej strony sygnały odbierane jako zwiastuny zagrożenia nie zawsze są z jakimkolwiek zagrożeniem powiązane (np. różnego rodzaju tabu). W ten sposób symbole grożącego niebezpieczeństwa są w pewnej mierze zwodnicze. Ta zwodniczość szczególnie wyraźnie występuje u człowieka dzięki bogactwu jego świata symbolicznego.

więcej

Biologiczne znaczenie sygnału lękowego cz. II

Wspomniane sprzężenie zwrotne zmienia swój znak z dodatniego na ujemny, gdy istnieje tylko możność aktywności. W ten sposób aktywność przyczynia się do stabilizacji układu. A przeciwnie, niemożność działania doprowadza układ do katastrofy: działa wówczas sprzężenie dodatnie, którego efektem końcowym może być rozbicie całego układu. Istnieją więc dwa zasadnicze sposoby zachowania się w obliczu niebezpieczeństwa życia: wzrost aktywności, co stwarza powiązanie z otoczeniem typu sprzężenia zwrotnego ujemnego i tym samym zmniejsza napięcie lękowe i zwiększa stabilizację układu, oraz porażenie aktywności, przy czym powiązanie z otoczeniem jest typu dodatniego sprzężenia zwrotnego, lęk narasta do granic paroksyzmu, co może się skończyć całkowitym rozstrojem, a nawet śmiercią.

więcej